Sirenlerin çağrısı
Cumartesi öğleden sonra
beni bir düşten uyandırıyor.
Alçaktan uçan uçakların uğultusunda,
annem çığlık çığlığa,
önündeki bebek arabasını koşarak iterken,
patlayan mermi sesleri arasında
sanki ölümü uzak tutabilecekmiş gibi,
ellerini torununun üzerinde,
koruyucu şekilde tuttuğunu,
hiç bitmeyen o akıl dışı sahneyi
on yıllar sonra annem
daha dün olmuş gibi anlatır;
CHRISTOPH JANACS
Austria, 1955
Çeviri: Germain Droogenbroodt
“Denizden Kartpostallar”, Edition Tandem, Salzburg 2021’den
Türkçeleyen: Dr. Barbaros İrdelmen
Drawing by Christoph Janacs
SIRENS 2
The song of sirens,
awakening me from a dream
on Saturday afternoon.
The howl of low-flying aircraft,
while mother runs
pushing the baby buggy
in front of her, screaming,
the patter of impacts,
as she holds her hands
protectively over the grandchild,
as if she could
keep off death,
and decades
later she still talks about it,
as if it all
happened yesterday:
an absurd scene
that never ends.
CHRISTOPH JANACS, Austria, 1955
Translation Germain Droogenbroodt
from “Postcards from the Sea,” Edition Tandem, Salzburg 2021
(3.2) Yorum:
Kişisel bir anıdan yola çıkıyor gibi görünse de şiir aslında kuşaklar arası travmanın nasıl aktarıldığını anlatan güçlü bir metin. İlk dizedeki “Sirenlerin çağrısı” çok önemli bir eşik. Siren sesi sadece fiziksel bir tehlikeyi değil, aynı zamanda zihinsel bir tetikleyiciyi temsil ediyor. “Cumartesi öğleden sonra” gibi sıradan ve huzurlu bir zaman dilimiyle birlikte verilmesi, travmanın en gündelik anlara bile sızabildiğini gösteriyor. Yani tehlike geçmişte kalmamış; hafızada hâlâ aktif.
Şiirin ortasında sahne hızla sinematografik bir yoğunluk kazanıyor:
- “Alçaktan uçan uçakların uğultusu”
- “patlayan mermi sesleri”
- “koşarak itilen bebek arabası”
Bunlar okuyucuyu doğrudan savaş ya da çatışma atmosferine sokuyor. Ama asıl vurucu nokta burada değil; asıl ağırlık, annenin refleksinde:
“ellerini torununun üzerinde, koruyucu şekilde tuttuğunu”
Bu hareket çok insani ve aynı zamanda trajik. Çünkü şiir bize şunu sezdiriyor:
O koruma çabası aslında çaresiz bir yanılsama. “ölümü uzak tutabilecekmiş gibi” ifadesi, bu çaresizliğin farkında olunduğunu ama yine de içgüdüsel olarak sürdüğünü gösteriyor.
Son bölüm şiirin duygusal merkezini kuruyor:
“on yıllar sonra annem / daha dün olmuş gibi anlatır”
Burada zaman kırılıyor. Travma lineer zamanın dışında yaşıyor. Olay geçmişte kalmış ama annenin zihninde şimdi gibi canlı. Bu da şiirin ana temasını netleştiriyor: Travma bitmez, sadece anlatı değiştirir.
“hiç bitmeyen o akıl dışı sahne” dizesiyle de şiir kapanırken, yaşananların mantıkla açıklanamayacağı vurgulanıyor. Bu, savaşın ya da şiddetin doğasına dair bir yargı:
İnsan aklı bunu sindiremez, sadece taşır.
Genel olarak şiir:
- Bireysel bir anıyı kolektif bir deneyime açıyor
- Görüntüyle (uçak, siren, bebek arabası) duygu arasında güçlü bir denge kuruyor
- Anlatımda abartıya kaçmadan yoğunluk yaratıyor
Bu metin sadece bir savaş sahnesi anlatmıyor hafızanın asla susmayan bir siren olduğunu anlatıyor.
Christoph Janacs (4 Ekim 1955, Linz doğumlu) Avusturyalı bir yazardır.
Hayatı
Christoph Janacs, Innsbruck ve Salzburg Üniversitelerinde Alman edebiyatı ve teoloji eğitimi aldı. Salzburg Üniversitesi’nde öğretim görevlisi ve yazarlık atölyesi lideri olarak çalıştı. 1992’de Klagenfurt’taki Ingeborg Bachmann Ödülü yarışmasına katıldı. Janacs şu anda Salzburg yakınlarındaki Niederalm’da yaşamaktadır.
Christoph Janacs, anlatı düzyazısı, denemeler ve özellikle şiir yazarıdır; ayrıca İngilizce ve İspanyolcadan çeviriler yapmaktadır. Görsel sanatçılar ve müzisyenlerle sık sık işbirliği yapmaktadır. Janacs, Avusturya Yazarlar Birliği (IG Autorinnen Autoren) ve Graz Yazarlar Meclisi üyesidir.
2019 yılında, Südet Alman Bilim ve Sanat Akademisi’nin Sanat ve Sanat Çalışmaları bölümüne tam üye olarak atandı.[1]
Christoph Janacs, anlatısal düzyazı, deneme ve her şeyden önce şiir yazarıdır; ayrıca İngilizce ve İspanyolcadan çeviriler de yapmaktadır. Ödüller ve Başarılar
1986 Yukarı Avusturya Eyaleti Yetenek Geliştirme Ödülü
1988 Rauris Edebiyat Ödülü Geliştirme Ödülü
1992 Salzburg Stefan Zweig Ödülü
1993 Edebiyat Projesi Hibesi
1999 Brixen-Hall Nesir Ödülü
2002 Yukarı Avusturya Eyaleti Paliano Hibesi
2003 Salzburg Şiir Ödülü
2004 Yukarı Avusturya Eyaleti Villa Stonborough-Wittgenstein Hibesi
1992, 2005 ve 2013 Edebiyat Devlet Hibesi
Eserler
Guernica Üzerine Sessizlik, roman, Salzburg 1989
Bakışın Kaybolması, öyküler, Salzburg 1991
Karışıklık Yok, şiir, Ottensheim/Donau 1993
Termini İstasyonu, öyküler, Salzburg 1992
Yok Olan Bakış, şiir, Weitra 1995
Templo Belediye Başkanı, şiir, St. Georgen an der Gusen 1998
Brunnennacht, şiir, St. Georgen an der Gusen 1999
Šumava, şiir, Baden, Viyana yakınında 2000
Tras la ceniza, şiir, Meksika 2000
Aztek Yaz, Roman, Linz [ve. a.] 2001
İçimizdeki Gecenin Dışında, Şiir, Viyana 2002
Çakalın Şarkısı, Kısa Öyküler, Innsbruck 2002
Meteoritler, Aforizmalar, St. Georgen an der Gusen 2004
Baykuşlar, Nesir Şiir, St. Georgen an der Gusen 2006
Gölgede Sarsılmaz Bir Şekilde, Şiir, St. Georgen an der Gusen 2006
Anahtar Öyküler, Kısa Öyküler, Weitra 2007
Kabuk Belirsizliği, Şiir, Gosau 2008
Gece Nöbeti, Şiir, St. Georgen an der Gusen 2008
Dikenlerin Şefkati, Şiir, Salzburg 2009
Baykuşlar, Kısa Nesir, Salzburg 2010
Lourmarin’in Sessizliği, Şiir, Salzburg 2011
Şiirin Kokusu, Denemeler, Gosau 2012
Atmadığım Gölge’m, Şiir, Salzburg 2013
Hokusai’nin Fırçası, Şiir, Salzburg 2014
Podyum Portresi 85, Şiir, Viyana 2015
Sezon Dışı, Kısa Hikayeler, Salzburg 2016
Kain’in İşareti, Şiir, Horn 2016
Jericho Kuşları, Şiir, Salzburg 2016
İguananın Bakışı, Kısa Hikayeler, Weitra 2017
Konuşmaya Değer, Şiir, Graz 2018
Kafatası Salonları, 10 Kısa Hikaye, 1 Radyo Oyunu, Salzburg 2018
Mezopotamya’da, Şiir, Salzburg 2019
Geç Hasat, CD, Salzburg 2020
Altında Meksika Gökleri, CD, Salzburg 2021
Denizden Kartpostallar, Şiir, Salzburg 2021
Sessizlik Yoluyla Rahatsızlık, CD, Salzburg 2022
Tesadüf Olmayan Tesadüfler Üzerine, Denemeler, Salzburg 2022
Arasözler Şiir, Korna 2022
Ludwig Laher, Gerhard Ruiss ile: O du mein Österreich: (K) eine Lobeshymne. Über die Frage, wer hinter den österreichischen Antemnen steht, Verlag Anton Pustet Salzburg/Salzburger Pressverein, Salzburg 2024, ISBN 978-3-7025-1141-8
Editörlük
Tauchgänge, Gosau 2004
Unerbittliche Sanftmut, Gosau [ve diğerleri] 2005
Der Seidelbast veya Corona ilham kaynağı, Salzburg 2020
Annäherungen ve Stefan Zweig, Salzburg 2021
50 Yıl GAV, Salzburg 2023