ŞİİRİMİZİN ÖZGÜN KALEMİ BEHÇET AYSAN’I ANIYORUZ!

(Doğumu: 1949-Ankara- Ölümü 2 Temmuz 1993-Sivas)

Tam adı Sefa Behçet Aysan’dır. Şair Edip Aysan’ın oğlu, şair Eren Aysan’ın babasıdır. Ortaöğrenimini Selimiye Askeri Ortaokulu ile Kuleli Askeri Lisesi’nde (1967) tamamlamıştır. Ardından Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’ni bitirmiştir. Fakültedeki okurken (1972), Ceza Yasasının 141.Maddesine aykırı eylemde bulunduğu iddiasıyla tutuklanıp, birkaç yıl öğrenimine ara vermek zorunda kalmıştır. Hapishaneden çıkınca Türk Haberler Ajansı ve Yankı dergisinde gece sekreterliğinin yanı sıra, özel sektördeki çeşitli işlerde de çalışmıştır. 1984 yılında fakülteyi bitirip, Ankara Numune Hastanesi Psikiyatri Bölümündeki eğitiminin ardından ruh ve sinir hastalıkları uzmanı olmuştur. Hekim olarak İzmit ve Ankara’da çalışmıştır. SSK Ankara Yenişehir Dispanserinde uzman hekim olarak çalışırken, Pir Sultan Abdal Şenliklerine katılmak üzere Sivas’a gitmiştir. Madımak Oteli’nde çıkarılan yangında, 32 aydın, yazar, sanatçı ve 2 otel çalışanıyla birlikte katledilen Aysan, şiirimizin unutulmayacak özgün kalemlerinden biridir.

Behçet Aysan’ın şiirleri 1979 yılından itibaren Türk Dili, Yusufçuk, Tan, Yazın, Yarın, Yeni Düşün, Sanat Rehberi, Broy, Gösteri gibi dergilerde yayımlanmıştır. Şiirlerinde kendine özgü ve özgün söylemiyle dikkati çeker. Şiirlerinin belirgin özelliklerinden biri de işlediği temaların yoğunluğudur.  Kendi yaşamından yola çıkarak toplumsal şiirler yazan Aysan, güncelde kalıcı olan insani yönleri de ustaca yansıtmayı bilmiştir.   

Bireyin toplumsalla bağlarını anlatırken, doğayla da bağını kurabilen şairlerimizdendir. Aysan’ın şiirlerinde; doğadaki kuş türlerinden, çiçeklerden, nar ağaçlarından, söğüt düşlerinden, yanık otlardan sıklıkla söz edilir. Ayşegül Tozören’in şiirlere ilişkin şu yorumu dikkate değerdir: “O şehre kenar mahallelerden yürüyerek ve trenlerle giren şair olmayı seçmiştir. İhtiyaçların değişmesiyle birlikte büyüyen kent yoksulluğunun insanda yarattığı güvensizliği, huzursuzluğu ve tedirginliği anlatır. Anlatırken de bazen yaseminlere, bazen ıtıra sarılır, bazen de bir nar ağacının gölgesine sığınır.” (1)

Aysan’ın şiirinde dilsizlik başka bir dil kurularak anlatılmaya çalışılır: “yalnızlık senin o konuşkan kuşun” diye yazan şair, hapislerde, sürgünlerde duyulan yalnızlığı konuşturmaya çalışırken, seksenlerin melankolisine ve hüznüne de renk verir: Eflatun. Onun şiirinde eflatun olmak ve narlaşmak aslında eş anlamlıdır. İkisi de yaşamın, dönemin, çağın, hoyrat, baskıcı ve zalim yüzüyle karşılaşıldığında duyulandır. Kırgınlaşmak, saçılmak, bir ışığın tayflarından yayılan eflatun tonlar gibi… (2)

Vecihi Timuroğlu da Behçet Aysan’ın şiirine ilişkin şu yorumu yapar: “Behçet’in şiiri, onun doğayla, insanla, toplumla ilişkilerini biçimlendirip, toplumda duyuran tasarım, görüş, düşün, kuram vb. gereksinimlerin belirmesi oranında tarihsel bağlamda oluşur.” (3)

Şair, Sesler ve Küller kitabıyla Yaşar Nabi Nayır Şiir Ödülünü Hüseyin Ferhat ve Bedrettin Aykın’la birlikte paylaşmıştır. Eylül adlı dosyasıyla 1986 Ceyhun Atıf Kansu Şiir Ödülünü, Deniz Feneri’yle ise 1987 Abdi İpekçi Barış ve Dostluk Ödülünü kazanmıştır. Anısına Edebiyatçılar Derneği tarafından Behçet Aysan Kitabı (1993) ile kızı Eren Aysan ile Salih Bolat tarafından Bir Behçet Aysan Kitabı: Deniz Feneri (2006) adlı armağan kitap yayımlanmıştır. Ölümünün ardından Türk Tabipler Birliği tarafından adına her yıl Behçet Aysan Şiir Ödülü verilmeye başlanmıştır.

YAPITLARI:

ŞİİR: Karşı Gece (1983), Sesler ve Küller (1984), Deniz Feneri (1986), Eylül (1988), Şiirler (El Yazısıyla Seçme Şiirleri) (1990), Düello (Bütün Şiirleri, 1994), Leke ve Şiir (1988)

RADYO OYUNU: Üç Kardeştiler (1995)

HAKKINDA YAZILANLAR:  Sennur Sezer / Gösteri (Mayıs 1986), Edebiyatçılar Derneği / Behçet Aysan Kitabı (Hazırlayan: Ahmet Say, 1993), Hüseyin Atabaş / Öksüz Kalan Şiir (Ankara Sanat Rehberi ve Hürriyet Gösteri, Ağustos 1993), Mustafa Şerif Onaran (Hürriyet Gösteri, Ağustos 1993), Behçet Necatigil / Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18.Basım 1999), TBE Ansiklopedisi (2001), Eren Aysan – Salih Bolat / Bir Behçet Aysan Kitabı: Deniz Feneri (2006), İhsan Işık / Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006)

Dipnotlar:

(1) Behçet Aysan ve Metin Altıok Şiiri-Ayşegül Tozören-Evrensel.net

(2) Behçet Aysan ve Metin Altıok Şiiri-Ayşegül Tozören-Evrensel.net

(3) Biyografya.com

Hakan Kizir