(1912 – 4 Ağustos 1988)

Kara Fatma, Tayyar Rahime, Yirik Fatma, Nazife Kadın, Gördesli Makbule, Asker Saime Hanım ve kağnılarının yanında isimsiz nice kadın gözlerimin önüne seriliyor. Ülkesinin ulusal kurtuluş savaşına yaşamını koyan kadınların öyküsünü,  bu sefer ülkesinin eğitim savaşına omuz veren bir kadın yazmış. Fevziye Abdullah Tansel.

Fevziye Abdullah, Osmanlı’nın yıkıma gittiği yıllarda, 1912’de Muş’ta doğdu. Babası ülkenin değişik şehirlerinde kadılık yapmış Abdullah Hulusi Efendi, annesi Sara Hanım’dı. Çocuk yaşta anne ve babasını kaybedince, 1921 yılında kardeşleriyle beraber İstanbul’a gelerek Fatih’te oturan halasının yanına yerleşti. Liseyi İstanbul Kız Lisesi’nde okudu,  İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ve Yüksek Öğretmen Okulu’ndan mezun oldu (1934). Konya ve Ankara’da, Türk Dili ve Edebiyatı lise öğretmenliği yaptı. Gazi Eğitim Enstitüsü ve Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde görev aldı. Fuat Köprülü’nün öğrencisiydi ve onun yöntemlerini ve disiplinini benimseyerek yetişti. Fuat Köprülü tarafından yönetilen aylık Ülkü dergisinin 1936-1941 yıllarında yazı işleri müdürlüğünü yaptı. 1960-61’de New York’taki Columbia Üniversitesinde misafir öğretim üyesi olarak Türk Edebiyatı ve metin şerhi derslerini okuttu. Talim ve Terbiye Dairesi, Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Türk Ocağı ve Kubbealtı Akademisi gibi kurumlarda görev alan Fevziye Abdullah Tansel’e Türk kültürüne yaptığı hizmetleri dolayısıyla Türkiye Yazarlar Birliği tarafından 1984’te Üstün Hizmet ödülü verildi. 4 Ağustos 1988’de Ankara’da vefat etti; Cebeci Asrî Mezarlığı’na defnedildi.

Fevziye Abdullah yazı yaşamına şiirle başladı, ilk şiirleri Balıkesir’de çıkan Türk Dili dergisinde yayımlandı. Şiir kitabı ‘Duyuşlar’ ise1935’te basıldı. Halk edebiyatının izleri görüldüğü, koşma ve türkülerin de yer aldığı  ‘Duyuşlar’da, memleket özlemi, Anadolu, gurbet temalarını işledi.

Çok üretken bir yazar olan Fevziye Abdullah’ın edebiyatımıza asıl katkısı, Türk dili, edebiyatı ve kültürünün pek çok alanında yaptığı inceleme ve araştırmalarla oldu. Namık Kemal’in özel mektuplarını, Ziya Gökalp’in mektuplarını, Şinasi’nin makalelerini yayınladı. Namık Kemal’in mektupları için Ceride-i Havadis gazetesinin dört bin nüshasını iki yıl boyunca taradı. Yıllar süren bu çalışmayı peyderpey yayımladı. Namık Kemal, Mehmet Akif, Abdülhak Hamit, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul, Ömer Seyfettin ve daha nice yazar hakkında, bugün kaynak niteliğinde olan incelemeler yaptı. İslam Ansiklopedisi ve Türk Ansiklopedisine edebiyatımızla ilgili maddeler yazdı. Divan edebiyatı, tasavvuf ve halk edebiyatı ve tanzimat sonrası dönemle ilgili yaptığı çalışmalarla edebiyat araştırmaları sahasına çok önemli katkıları oldu. Bunların yanı sıra dini şiirler hakkında antolojiler ve iyi ve güzel yazma konusunda ders kitapları hazırladı.

Ender bulunan kitap ve dergilerden oluşan kütüphanesiyle yarım kalmış çeşitli makaleleri, müsveddeleri, notları, günlükleri ve kendisine gönderilen mektuplardan oluşan özel evrakı, vasiyeti üzerine vefatından sonra İstanbul’da Türk Petrol Vakfı’na geçti. Söz konusu evraklar arasından çıkan kırk mektup,’ Sevgili Kızım: Fuad Köprülü’den Fevziye Abdullah Tansel’e Mektuplar’ adıyla yayımlandı.

Fevziye Abdullah’ın Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi İslâm İlimleri Enstitüsü Dergisi, Archivum Ottomanicum, Atsız Mecmua, Azerbaycan Yurt Bilgisi, Belleten, Tarih Dergisi, Kubbealtı Akademi Mecmuası, Muhit, Türk Dili, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, Türk Kültürü, Türk Yurdu, Türkiyat Mecmuası, Ülkü ve Vakıflar Dergisi gibi yayınlarda araştırma ve incelemeleri yer aldı. Ancak bunların büyük kısmı henüz kitap haline getirilmedi.

Değerli araştırmacımız Fevziye Abdullah Tansel’in henüz yayınlanmamış araştırmalarının en kısa zamanda yazın dünyamıza kazandırılmasını diliyor, Türk Edebiyatına yaptığı katkılar için yürekten şükranlarımızı sunuyoruz. Vefatının 32. Yılında sevgi ve saygıyla.

Eserleri: (Abdullah Uçman’ın verdiği külliyat ile)

Şiir:

Duyuşlar (F. A. Erinç imzasıyla, Konya 1935)

İnceleme:

Mehmed Âkif-Hayatı ve Eserleri (İstanbul 1945)

Hususî Mektuplarına Göre Namık Kemal ve Abdülhak Hâmid (Ankara 1949)

İstiklâl Harbinde Mücahit Kadınlarımız (Ankara 1988)

Yayımları:

Ziya Gökalp Külliyatı-I

Şiirler ve Halk Masalları (Ankara 1952)

Şinasi-Makaleler (Ankara 1960)

Şinasi-Şair Evlenmesi (Ankara 1960)

Ziya Gökalp Külliyatı-II: Limni ve Malta Mektupları (Ankara 1965)

Namık Kemal’in Husûsî Mektupları (I-IV, Ankara 1967, 1969, 1973, 1986)

Mehmet Emin Yurdakul’un Eserleri-I (Ankara 1969)

Ömer Seyfettin’in Şiirleri (Ankara 1972),

Günebakan (Hamdullah Suphi Tanrıöver, eleştirel basım, Ankara 1986).

Antoloji:

Çocuklar İçin Dinî Şiirler (Ankara 1961)

Tanzimat Devri Edebiyatında Dinî Şiirler (Ankara 1962)

Servet-i Fünun ve Son Devir Edebiyatında Dinî Şiirler (Ankara 1962)

Türk-İslâm Edebiyatı: Türkçe Dinî Metinler (I-II, Ankara 1967, 1971)

Ders kitapları:

İyi ve Doğru Yazma Usulleri (örnekleri ile, Ankara 1949)

İyi ve Doğru Yazma Usulleri (I-II, Ankara 1962, 1963)

İyi ve Doğru Yazma Usulleri (kompozisyon, tashih ve müracaat el kitabı, İstanbul 1975)

Asil Şenol Topçu

Kaynakça:

Vikipedia.org

islamansiklopedisi.org

teis.yesevi.edu.tr