16 Eylül 2002 yılında kaybettiğimiz Muzaffer Uyguner, 7 Şubat 1923’te Kandıra’da doğdu. Edebiyatçı olarak daha çok yaptığı incelemelerle tanınmıştır. Trabzon Lisesi’nde orta öğrenimini tamamladıktan sonra Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdi (1945). Maliye Bakanlığı’nda görev aldı. Aynı üniversitenin Hukuk Fakültesi’ne devam etti, 1955’te mezun oldu.

Maliye Bakanlığı’ndaki görevinin ardından sırasıyla Ticaret Bakanlığı Müfettişliği, İktisat ve Ticaret Bakanlığı Şube Müdürlüğü, Sanayi Bakanlığı Başraportörlüğü, Sınai Mülkiyet ve Sınai Dairesi Müdürlüğü, Sanayi Dairesi Başkan Yardımcılığı görevlerinde bulundu. Sekiz yıl boyunca yürüttüğü İmar ve İskan Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı’ndan emekli oldu.

Edebiyata şiirle başladı. İnkılapçı Gençlik, İstanbul, Yaratış ve Kaynak dergilerine denemeler yazdı. Daha sonra bu denemelerini Kayın Ağacı adlı kitabında topladı. Ilgaz, Türk Dili, Çağrı, Mülkiyeliler Birliği, Güney, Hisar, Varlık ve Yazko gibi edebiyat dergilerinde şiir çevirileri, eleştiri ve inceleme yazıları yayınlayan Uyguner, bu türlerde kalem oynatan önemli isimler arasına girdi.

Muzaffer Uyguner’in Karacaoğlan, Pir Sultan Abdal, Yunus Emre gibi halk ozanlarının yanı sıra, Yahya Kemal, Cahit Sıtkı Tarancı, Salah Birsel, Memduh Şevket Esendal, Sabahattin Ali ve Yaşar Kemal başta olmak üzere yirmiyi aşkın çağdaş edebiyatçının yaşamını ve sanatını anlatan incelemesi bulunmaktadır. Varlık dergisinin 1975’te açtığı yarışmaya gönderdiği eleştirisiyle birincilik ödülü kazanmıştır.

Uyguner’in adından söz ettirmesi ve edebiyatımıza katkısı yirmi altı kitaptan oluşan “Büyük Ozanlar/Büyük Yazarlar” dizisi ile olmuştur. Bilgi Yayınevi tarafından basılan “Büyük Yazarlar” dizisi şu isimlerden oluşmaktadır: Sait Faik Abasıyanık, Yahya Kemal, Cahit Sıtkı Tarancı, Orhan Veli Kanık, Reşat Nuri Güntekin, Halide Edip Adıvar, Karacaoğlan, Yunus Emre, Pir Sultan Abdal, Âşık Veysel, Dadaloğlu, Ömer Seyfettin, Salah Birsel, Cahit Külebi, Seyrani, Dertli, Şinasi, Mehmet Âkif Ersoy, Memduh Şevket Esendal, Mehmet Emin Yurdakul, Ziya Gökalp, Sabahattin Ali, Halit Ziya Uşaklıgil, Yaşar Kemal, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Muzaffer İzgü, Necip Fazıl Kısakürek, Neyzen Tevfik ve Sabahattin Kudret Aksal. Uyguner, sanatçıları seçme ölçütünü ve eserlerde kullandığı inceleme yöntemini şu cümlelerle dile getirmiştir: “Seçimlerde, yazarların ve ozanların yazın dünyamızdaki yeri en başta gelen ölçüdür. Bunları bazen kendim seçerim, bazen de yayınevi ile ortaklaşa seçerim. Bazen de yayınevi benden inceleme yapmamı ister. Ama, yazın dünyamızdaki yer önemlidir bu seçimlerde. (…) Yazarların çoğu ile yüz yüze tanışmış değilim. Yüz yüze tanışmış olduğum yazarlar için özel bir değerlendirme yapmam. Benim kendime özgü bir değerlendirme yöntemim var. Bu yönteme göre ve nesnel açıdan işe girişirim. Bu esnek davranışım yüzünden bir yazar, kitabım çıktıktan sonra bana karşı bir tavır almıştır.” (Koryürek 2001).

ESERLERİ / İNCELEME
– Sait Faik’in Hayatı (1959),
– Tarancı’nın Şiir Üzerine Düşünceleri (1960),
– Cahit Sıtkı Tarancı (1960),
– Sait Faik Abasıyanık (1964),
– Yahya Kemal (1964), Orhan Veli Kanık (1967),
– Orhan Veli’nin Dil ve Şiir Üstüne Düşünceleri (1967),
– Reşat Nuri Güntekin (1967),
– Halide Edip Adıvar (1968),
– Bir Efsane Üzerine (1985),
– Yunus Emre (1989),
– Pir Sultan Abdal (1989),
– Karacaoğlan (1989),
– Aşık Veysel (1990),
– Dadaloğlu (1990),
– Ömer Seyfettin (1990),
– Salâh Birsel (1991),
– Dertli (1991),
– Şinasi (1991),
– Mehmet Akif Ersoy (1991),
– Memduh Şevket Esendal (1991),
– Cahit Külebi (1991), Seyrani (1991),
– Aşık Ali Çatak, Bütün Yönleriyle Seyrani (1992),
– Mehmet Emin Yurdakul (1992),
– Ziya Gökalp (1992),
– Sabahattin Ali (1992),
– Halit Ziya Uşaklıgil (1992),
– Yahya Kemal Beyatlı (1992),
– Yaşar Kemal (1993),
– Yakup Kadri Karaosmanoğlu (1993),
– Muzaffer İzgü (1994),
– Necip Fazıl Kısakürek (1994),
– Halide Edip Adıvar (1994),
– Sevgi Soysal (1998)

MESLEK KİTAPLARI
– Yürürlükte Bulunan Koordinasyon Heyeti Kararları (1954),
– Son Değişikliklere Göre Millli Korunma Kanunu (1955),
– En Son Değişikliklere Göre Milli Korunma Kanunu ve Cezai Hükümleri (1956),
– Küçük Sanat Kooparatifleri (1956),
– Artisanat en Turquie/ Belçika (1957),
– Tatbiki İntihara Beratı Hukuku (1958),
– Sınai Mülkiyetin Beynelmiel Himayesi ve Milletlerin Gelişmesinde Farklı Safhalar (1963),
– Türkiye’de Standardizasyon ve Türkiye Standartları Enstitüsü (1964),
– Lisans ve Teknik Bilgi Anlaşmaları ile Sanayicileri İlgilendiren Başka Konular (1967),
– Standart ve Kalite (1968),
– Yapıt Hakları Terimleri Sözlüğü (1971),
– Yapım İyeliği Terimleri Sözlüğü (1971),
– Tecim-Maliye ve Sayışmanlık Terimleri Sözlüğü (1972)

Bir Muzaffer Uyguner şiiri,

MUSTAFA KEMAL’İN SAATİ

Mustafa Kemal derlerdi,
Sonradan duydum adını,
Beni yumuşak parmaklarile okşar,
Eğilip bakardı ışıklı gözlerile.
Ona ben gösterirdim zamanını;
Güneş ışığında, ay ışığında,
Yıldız ışığında, mermilerin ışığında.
Senelerce dolaştık beraber,
Çöllerde, dağlarda, salonlarda.
Soğukta beraber titredik.
Beraber terledik sıcaklarda.
Kalbinin atışlarını duyardım
Ve anlardım düşünüp hissettiklerini.

Çanakkale’ye gitmiştik neden sonra,
Bütün gürültülere alışmıştım.
Şehitlere, yaralılara, seslere alışmıştım.
Top sesleri, denizin gürültüsü, kalbinin sesi,
Atların, katırların o acayip kişnemesi,
Hilâl bıyıklı kahramanlar
Kanla sulanan toprak,
Göklere uçan gövde bacak,
Türklüğün inatlı mukavemeti
Ürpertirdi zaman zaman beni.

Bir gündü, amansız bir boğuşmanın sonu.
Rüzgârda susmuştu toprak gibi,
Denizde dev gibi gemiler ve gölgesi bulutların,
İleri mevzilerdeydik
Her zaman olduğu gibi,
Gözleri ufuklardaydı, eli düşüncesinde.
Düşüncelerin en incesinde…
Kalbinin atışlarını dinliyorum.
Zaman endişeliydi.

Rüzgâr durmuştu.
Bir top patladı uzaklardan,
Bir şarapnel geliyordu bize doğru.
Saliselerine varıncaya kadar hızının,
Hesapladım, hesapladım da
Önüne koyuverdim kendimi
Bir anda duruverdi tıkırtılarım,
Ama onun kalbi durmadı…

Bir Muzaffer Uyguner şiir çevirisi,

LEOPAR

Ormana giderseniz
Dikkat edin leopara.
Çok hafiftir sesi
Ve dört yandan gelebilir.

Akşam, mırıldanırken leopar,
Neşeli bir bülbül öter
Ve bu koca orman
Dinler onları ve şaşırır.

Ormandaki ağaçlar şaşırır
Leopar çıkagelir
Duyulur duyulmaz sesle
Bilinmeyen bir yerden.

Robert Desnos (Çev. Muzaffer Uyguner)

Vefatının 18. Yılında anısına saygıyla.

Zeynep Pınarbaşı

Kaynakça:

http://www.turkedebiyatı.org

http://www.babaminsiirdefteri.com

teis.yesevi.edu.tr