Giuseppe Donizetti, 28 yıl Osmanlı hükümdarlarına hizmet etmiş, kurulmakta olan modern ordular için Mahmudiye ve Mecidiye marşlarını bestelemiş ve Donizetti Paşa unvanını almıştı. Üç erkek kardeşin en küçüğü olan Gaetano Donizetti dünya çapındaki operalar besteledi, adı Bellini ve Rossini’yle birlikte anıldı. Operaları her yıl kendi ülkesi olan İtalya dahil dünyanın büyük küçük sayısız opera evinde sahnelendi ve sahnelenmekte.

Donizetti’nin en iyi operalarından biri kabul edilen Lucia di Lammermoor  trajik bir aşk hikayesini anlatır. 19. Yüzyılın Romeo Juliet hikayesinin konusu İskoç yazar Sir Walter Scott’tan gelmektedir. Lammermoor’un Gelini (1819) adlı romanı yazdığı tarihi roman serisinin içindedir, güneydoğu İskoçya’da Lammermoor tepelerinde yüz yıl kadar önce yaşanan gerçek olayları anlatır. Sir Walter Scott’un diğer bazı romanları da 19. yüzyılın Rossini, Bizet dahil bir takım bestecileri tarafından opera olarak bestelenir.  

New York Metropolitan Operası’nın zengin olanaklarıyla hazırladığı Lucia di Lammermoor operası, 1835 yılındaki prömiyeriyle aynı yorumu taşıyor olabilir. Erkeklerin bir başka kurbanı olan Lucia’ın bugünkü feminist bakışla sahnelenmiş halini izlemeyi tercih ederdim. Metopera’da hareketli başlayan uvertürün ardından gece ormanda aranan kasketli erkekler sahnede görünür. Griden siyaha doğru geçen gerilimde bir asker, kıyafetiyle duruşuyla soylu görünen ağabey Enrico’ya kuledeki askerlerin gizlice içeri giren birini gördüklerini, izinsiz giren kişinin Lucia için gelen Edgardo olduğunu söyler. Kalabalığın elindeki fenerler hasımlığın karanlığına takılır, aramaya katılan köpekler geri döner. Rahibin itidale çağırması fayda etmez, ağabeyin nefret dolu öfkesi yükselen müzikle birlikte katlanarak artmıştır. Lucia için kötü zamanların yakınlaştığı sezilir.

Birinci perdenin ikinci sahnesinde orkestraya arp eşlik eder. Yani aşık Lucia ile bizi arp tanıştırır. Mantosu, şapkası, hizmetkarıyla yapraklarını dökmüş ormanda çeşme başına gelen Lucia, sevdiği Edgardo’yla buluşacaktır. Yakın zamanda öldürülmüş genç bir kadının ışıklı görüntüsüyle karşılaşır, onunla dans eden hayal kadın çeşmenin içinde kaybolur.

Lucia karakterine hayat veren, taçlandırıp ihtişam katan Anna Netrebko, yaşayan en önemli koloratur soprano sese sahip olması yanında teatral gücü yüksekte olan bir sanatçı. Kariyerine Rus Mariinsky Tiyatrosu’nda ve başka yerlerdeki performanslarla başladı. 2002 Salzburg Festivali’nde Mozart’ın Don Giovanni’sinde Donna Anna’yı oynadıktan sonra dünya çapında tanındı. Lirik ve koloratur soprano rolleri, özellikle Verdi’nin La traviata‘sındaki  Violetta ününü arttırdı. Il trovatore‘deki Leonora ve Macbeth‘teki Lady Macbeth rolü gibi 19. yüzyıl bestecilerinin romantik rollerinde gelişimini sürdürdü. Birçok ödül aldı ve Deutsche Grammophon altında yapılmış önemli bir diskografisi mevcut.

Bir ay kadar önce kovid-19’a yakalandığını hastanede yattığını öğrendik, Metopera yıldızları Avrupa turnesi iptal edildi. Anna’nın umudunu kaybetmeyen sözleri bize ulaştı.

Donizetti’nin yaratıcı müzikle dolu operasındaki kahramanımız Lucia’ya yeniden dönecek olursak çeşme başında yanına gelen sevdiği Edgardo işi gereği uzağa gitmeden önce Enrico  ile konuşmak istediğini söyler.  Ağabeyi Enrico’yla barışmak Lucia’yla ile evlenmek arzusundadır. Lucia bunun imkansız olduğunu bilse de evlilik yemini edip yüzükleri takarlar. Anna’nın sesi müziğin arasında parıldar, kendiliğinden akan sesin ışıltısı büyüleyicidir.

İkinci perde ağabey Enrico’nun evine açılır. Koltukların üzeri çarşaflarla örtülü, çalışma masaları açık ve kullanılır haldedir. Ağabeyi Lucia’yı kendi çıkarı için Arturo ile evlendirmek arzusundadır. Edgardo’nun sadakatsiz olduğuna ilişkin sahte mektubu ona gösterir, Arturo’yla evlenmeyi kabul etmeyen Lucia’yı ikna etmesi için rahip devreye girer.

İkinci perdenin ikinci sahnesinde İskoç kalesinin geniş salonunda hazırlıklar tamamlanmış, konuklar merasim için gelmişlerdir. Yeniden doğuş umudunun korosu davetlilerden oluşmuştur. Şık cemaat, şampanya ve Enrico’nun sesi arasında Arturo görünür, evlilik kontratını imzalar. Ağabeyi tarafından zorla getirilen Lucia da çaresizlik içinde evlilik kontratını imzalar. İmzaladığının ölüm belgesi olduğunu bilerek haykırır. Arturo ile Lucia’nın fotoğraf karelerine ağabeyi, rahip ve hizmetlisi girer. Lucia’nın en yakınları onun trajik cinnetini hazırlayanlar olacaktır. İçeri giren Edgardo durumu öğrenince çok öfkelenir, Lucia’yı lanetler, parmağındaki yüzdüğü çıkarıp üzerinde çiğneyerek Lucia’yı aşağılar.

Üçüncü perdenin ilk sahnesinde Arturo ile Edgardo düello kararı alırlar. Ardından gelen merdivenli ve balkonlu sahnede merasim devam ederken korkulu gözlerle rahip balkonda belirir. Gelin Lucia aklını yitirmiş ve Arturo’yu öldürmüştür. Hemen ardından üst katta gelinliği kanlar içinde kalmış, bakışları uzaklaşmış Lucia’yı görürüz. Donizetti’nin çarpıcı müziği ve Anna Netrebko’nun müzikal ve dramatik yeteneği sahnededir.

Anna Netrebko, yukarıda videosu yer alana sahne için şunları söylüyordu. “Lucia’nın cinnet  sahnesinde oyunculuktan çok bel canto şarkı söylemeye odaklanmayı tercih ederim. Bu nedenle, aklımı yitirme sahnem oldukça sabit. Delirme oyunculuğundaki fazlalığın hem şarkıcıyı hem de seyirciyi doğru etkiden uzaklaştıracağını düşünüyorum. “

Sevmek ve sevilmek isteyen güzel ruhlu kadının yaşadığı dünya, bunu yapmasına izin vermeyecektir. Böylece kadın kendi gerçekliğini yaratır ve deliliğinde mutluluk bulur. Aryaların sözlerini yazmamamın nedeni Donizetti’nin müziğinin bütün duyguları taşıdığını düşünmemdir, sopranonun sesi bize kendi kelimelerimizi bulduracaktır.   

Son perdede Edgardo aile mezarlığındadır. Düelloya gidecektir. Rahip Lucia’nın artık var olmadığını söyler. Acılar içinde kalan Edgardo’nun yanına ışıklar içinde bir kadın gelir. Tıpkı ilk perdede çeşme başında mutlulukla aşkını bekleyen Lucia’nın yanına gelip suda kaybolan kadın gibi parlıyordur. Kendini hançerleyerek öldürecek olan Edgardo’ya görünen kadın Lucia’nın hayalidir.

Rus ve Avusturya vatandaşlığı olan Anna Netrebko, Eylül ayı ortalarında Instagram üzerinden bir paylaşımda bulundu. “Beş gündür Covid-19 nedeniyle hastanedeyim ve yakında iyileşeceğim. Her şey güzel olacak. Şeytan bahsedildiği kadar kötü değil” diye yazdı. Hastanede doğum gününü kutlayan Netrebko, geçen ağustos ayında eşi Tenor Yusuf Eyvazov ile Napoli konserinde sahneye çıkmıştı. Riski bilmelerine rağmen bu kararı almışlardı ve bunun için pişmanlık duymadığını söyledi. “…çünkü şimdi kültüre ihtiyacımız olduğuna yürekten inanıyorum, her zaman olduğu gibi”

Her zaman büyük bir tutkuyla dinlediğim Anna Netrebko’ya acil şifalar dileyip yakın zamanda aryalarına dönmesini beklerken göz kamaştırıcı opera rollerine yeniden göz atılım.

  • Susanna, Figaro’nun Düğünü (Mozart)
  • Gece Kraliçesi, Sihirli Flüt (Mozart)
  • Lyudmila, Ruslan ve Lyudmila (Glinka)
  • Pamina, Sihirli Flüt (Mozart)
  • Rosina, Sevil Berberi (Rossini)
  • Adina,  Aşk İksiri (Donizetti)
  • Micaëla, Carmen (Bizet)
  • Flower Maiden, Parsifal (Wagner)
  • Louisa, Manastırda Nişan (Prokofiev)
  • Xenia, Boris Godunov (Mussorgsky)
  • Ninetta, Üç Portakala Aşk (Prokofiev)
  • Violetta, La traviata (Verdi)
  • Amina, La sonnambula (Bellini)
  • Teresa, Benvenuto Cellini (Berlioz)
  • Gilda, Rigoletto (Verdi)
  • Ilia, Idomeneo (Mozart)
  • Musetta, La bohème (Puccini)
  • Natasha, Savaş ve Barış (Prokofiev)
  • Lucia, Lucia di Lammermoor (Donizetti)
  • Zerlina, Don Giovanni (Mozart)
  • Marfa, Çarın Gelini (Rimsky-Korsakov)
  • Antonia, Hoffman’ın Masalları (Offenbach)
  • Giulietta, I Capuleti e i Montecchi (Bellini)
  • Donna Anna, Don Giovanni (Mozart)
  • Servilia, Titus’un Merhameti (Mozart)
  • Juliette, Roméo vet Juliette (Gounod)
  • Mimì, La bohème (Puccini)
  • Norina, Don Pasquale (Donizetti)
  • Manon Lescaut, Manon (Massenet)
  • Elvira, Püritenler (Bellini)
  • Iolanta, Iolanta (Tchaikovsky)
  • Anna Bolena, Anna Bolena (Donizetti)
  • Tatiana, Yevgeni Onegin (Çaykovski)
  • Giovanna, Jan Dark (Verdi)
  • Leonora, Il trovatore (Verdi)
  • Manon Lescaut, Manon Lescaut (Puccini)
  • Lady Macbeth, Macbeth (Verdi)
  • Sylva Varescu, Die Csárdásfürstin (Kálmán)
  • Elsa, Lohengrin (Wagner)
  • Adriana Lecouvreur, Adriana Lecouvreur (Cilea)
  • Maddalena de Coigny, Andrea Chénier (Giordano)
  • Aida, Aida (Verdi)
  • Floria Tosca, Tosca (Puccini)
  • Leonora, Kaderin Gücü (Verdi)
  • Turandot, Turandot (Puccini)

Nükhet Eren