Gümüş tekerlekli altın araba
Atları köp içinde
Göklerin buluşması toprakla
Siyim siyim, ince ince
Yeryüzünde dönüp ağar
.

15 Şubat 1915’te doğan şair, 30 Ekim 1994 aramızdan ayrıldı.

Lirik kendine özgü bir dili olan, şairliği dışında masal derleyen, halk kültürü araştırmaları yapan Oğuz Tansel’in edebiyat tarihimizde ayrı bir önemi vardır. 

15 Şubat 1915’te dünyaya gelmiştir, İstanbul’da Davutpaşa Ortaokulunu ve Pertevniyal Lisesi’ni bitirdi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde okurken başladığı öğretmenliği 1969’da sağlık nedeni ile emekliye ayrılıncaya dek sürdürdü. Mardin, Akhisar, Eskişehir (Çifteler Köy Enstitüsü), Amasya, Konya ortaokul ve liselerinde öğretmen ve yönetici olarak çalıştı.

.

Edebiyata şiirle başlayan Oğuz Tansel, ilk şiirlerini Servetifünun/Uyanış ve Varlık’ ta yayımladı (1937). Bu tarihten sonra 1940 kuşağı şairleri arasında yer aldı. Varlık, Yelken, Aydınlık, Yeditepe, Kaynak, Dost, Güney, Türk Sanatı, Kıyı, Türk Dili dergilerinde yayımladığı şiir ve yazılarıyla tanındı. 1940 kuşağının lirik ve kendine özgü sesi Oğuz Tansel’i, Adnan Binyazar  “Üç Kanatlı Masal Kuşu”na benzeterek, “Benzemezlikleriyle öne çıkmıştır, benzerlikleriyle değil. Halk bilgisiyle çağdaşlığı özümseyerek kendi bilgeliğini  yaratmıştır,” demiştir.

Kemal Özer: “Sanatsal ve siyasal kuşatmalar altındaki 1940 kuşağının ortak söyleyişler ve ortak içerikler taşıyan ozanları arasında, Oğuz Tansel şiirinin söz konusu genel görünümün dışına en çok çıkanlardan biri olduğunu görüyoruz,” diyerek şairi anlatmıştır.

Eray Canberk ise Tansel’in şiiri için şunları söylemiştir: “…Bu şiirler eskil bir dünyanın yeni sesi gibi geliyor bana. Şiirlerde yalnız doğa yok; doğayı seven ama doğayla didişerek barış içinde yaşamak isteyen, doğaya insanmış gibi davranan biri var. . . Tansel’in en özgün yanı, aynı kara parçasında boy atan eskil uygarlıkların şiiriyle, halk şiirimizin bir bileşimini yapmış olmasıdır. Bu şiirde insancıllık, barışçılık, özgürlükçülük, toplumculuk damarları sonunda bir ana damar olarak birleşir.”

Tansel’in, şairliğinin yanı sıra yürüttüğü masal derlemeciliği ona 1977 yılında Türk Dil Kurumu’nun Çocuk Yazını ödülünü kazandırdı. Bu ödül ilk kez Oğuz Tansel’e verildi. Şiirlerinin yanı sıra 1942-1948 yılları arasında derlediği Amasya masallarını kendine özgü bir dille yeniden kaleme aldı. Derlediği bu masallarla, Profesör Pertev Naili Boratav ve Wolfram Eberhard’ın hazırladığı Typen Türkischer Volksmärchen adlı Türk Masal Tipleri kataloğuna, kırkın üzerinde masalla, en büyük katkıyı yapan araştırmacı oldu; ulusal kültürümüze de önemli bir katkıda bulundu. Şairliğinden gelen özen ve ustalıkla, masal dilini kendine özgü akıcı bir hale getirdi.  Sözcük ekonomisine ve matematiğe dayalı, titiz dil işçiliği şiirlerinde olduğu kadar masallarında da görülür. Şiirleri masallarından beslendi, masallarını şiir gibi yoğurdu.

Şiirleri, ABD’li besteci Profesor Dr. Bruce Reiprich tarafından bestelendi. Bestelenen şiirleri seslendirilerek – T.C. Kültür Bakanlığı destekçiliğinde, –“Salkım Söğüt” adlıyla yayınlandı.

Prof. Dr. İlhan Tomay kendi web sitesinde öğrencisi olduğu Oğuz Tansel’i anlatmış;

“Ortaokulda adını hiç unutmadığım tek öğretmenim Oğuz Tansel’dir. Bu saptamayı yapınca kendime sordum. Niye? Bu salt edebiyatı sevmemle açıklanamaz. Oğuz Tansel’in bir ortaokul öğrencisiyle kurduğu iletişim tipi ve boyutu ile de açıklanabilir. O öğretmenin yansıttığı kişilikle de açıklanabilir. Otoritesiyle, karizmasıyla, yarattığı sevgi ihalesiyle de açıklanabilir. Bir insanın unutulmazlar arasında girmesi sadece yaptıklarıyla değil, yarattığı etkileme gücü ile de açıklanabilir. Öğretim becerisiyle de açıklanabilir. Ve bu değerlerin hepsinin Oğuz Tansel’de olduğuna inanıyorum.

İmgelemimde kalan normal boyutta zayıf, biraz çukur yanaklı, koyu kumral tenli, çıplak toprağa yansımış ışık gözeli yüzlü, güneş görmüş kurak toprak olan Anadolu bozkır insanı tipiydi. Konya’nın Bozkır ilçesine bağlı, Torosların yamacında olan eski adıyla Meyre köyünde (bugün Harmanpınar) doğup Anadolu’nun erkeksi kavrukluğunu Anadolu’nun bağrında, Konya’da edebiyatla yansıtmak ve bunu geleceğe taşıyabilmek ender insanlara nasip olur. Bunlardan biri Oğuz Tansel’dir. ‘Toprak adamına benzer duruşu…’ Şiirindeki gibi… (Salkım Söğüt adlı şiiri, Savrulmayı Bekleyen Harman, 1953)

Güneş vurmuş toprak yüzlü öğretmenim. Topraktan fışkıran bereket yüzlü öğretmenim. Bozkır toprağından fışkıran kültür aydınlık yüzüne yansımış. Toprağın kültürleşmiş yüzü; toprağın kültüre dönüşmesinin insan yüzü: Oğuz Tansel.”

1992’de Edebiyatçılar Derneği onur üyeliğine seçildi. Ölümünün birinci yıldönümünde dostları, anısına, Üç Kanatlı Masal Kuşu: Oğuz Tansel  (Derleyen: Metin Turan, Ankara: Ürün Yayınları, 1995) başlıklı kitabı çıkardılar.

Edebiyatçılar Derneği onur üyesi, Türkiye Yazarlar Sendikası üyesi idi.

Ölümünden sonra ailesi ile birlikte, Ankara Aydınlığı Girişimi, Folklor Edebiyat Dergisi ve Troya Folklor Derneği’nin oluşturduğu, Oğuz Tansel Şiir, Halkbilim  ve Çocuk Yazını Ödülleri  her yıl, sıralı olarak  veriliyor.

Işın Güner Tuzcular

Kaynakça :

www.Oğuz Tansel.org

ilhantomanbay.com/2020/03/27/oguz-tansel-o-benim-ogretmenimdi/

Şiir.gen.tr

Youtube