Stephen Hawking, Zamanın Resimli Kısa Tarihi (The Illustrated Brief History of Time), Alfa Bilim, İstanbul, 2013, Çeviri: Barış Gönülşen, İngilizce ilk basım: 1988, güncellenmiş baskı:1996

Stephen Hawking, Benim Kısa Tarihim (My Brief History), Doğan Kitap, İstanbul, 2015, Çeviren: Sıla Okur, İngilizce ilk basım: 2013

Zamanın Resimli Kısa Tarihi

Uzun yıllardır popüler bir figür olarak da tanıdığımız bilim insanı Stephen Hawking (1942-2018) ‘kızının okul ücretini karşılayacak kadar para kazanma niyetiyle’ bir popüler bilim kitabı yazmaya 1982’de karar vermiş. Gerçi kitap ilk baskısını yaptığında kızı çoktan son sınıfa geçmiş ama Hawking “asıl amacım” dediği “evreni kavrayışımızda ne kadar yol aldığımızı, evreni ve içindeki her şeyi anlatacak eksiksiz bir teori bulmaya yakın olabileceğimizi göstermek” için ‘Zamanın Kısa Tarihi’ni 1988 yılında yayımlamış. Kitap, Londra Sunday Times’ın çok satanlar listesinde 237 hafta boyunca yer alarak rekor kırmış, kırk dile çevrilmiş, dünya çapında on milyondan fazla satmış. Hawking, kitabın bu kadar ilgi görmesini, “Nereden geldik?”, “Evren neden bu biçimde?” gibi büyük sorulara yönelik yaygın bir ilginin sonucu olduğunu düşündüğünü yazmış kitabın önsözünde. Kitabın bazı bölümlerinin herkes tarafından anlaşılmasında yaşanan zorluklar sebebiyle kitap bir süre sonra şekil ve fotoğraflar eklenerek basılmaya başlanmış. Ben de bu ‘resimli’ baskıyı okumaya çalıştım. Baya da çalıştım.

Hawking, kitabın ana konusunu şöyle açıklıyor.

“Günümüzde bilim insanları evreni iki temel kısmi kuramla açıklıyorlar: Genel görelilik kuramı ve kuantum mekaniği…. Genel görelilik kuramı kütleçekim kuvvetinin yanı sıra, evrenin büyük ölçekli yapısını, diğer bir deyişle birkaç millik ölçeklerden bir milyon milyon milyon milyon (1’den sonra 24 sıfır) mil uzunluğundaki ölçeklere kadar uzanan gözlemleyebildiğimiz evrenin yapısını açıklıyor. Öte yandan kuantum mekaniği aşırı ölçüde küçük, bir santimetrenin milyon çapı milyonda biri gibi küçük ölçeklerdeki olgularla uğraşıyor. Ancak ne yazık ki bu iki kuramın …her ikisinin birden doğru olamayacağı biliniyor. Bugün fizikteki en hummalı faaliyetlerden biri ve bu kitabın da ana konusu, iki kuramı birleştiren yeni bir kuram, bir kuantum kütleçekim kuramı bulma yönündeki arayıştır.”

Hawking’in bu açıklamasından da tahmin edebileceğiniz gibi ‘Zamanın Resimli Kısa Tarihi’ en azından benim gibi okurlar için bir çırpıda okunup bitirilecek bir kitap değil. Ama benim gibi bu konulara oldukça uzak bir okura bile olabildiğince sade dili, fotoğraf ve çizimleriyle oldukça zevkli, meraklı bir okuma deneyimi sunuyor. Ancak okur, bu kitaba başlarken iki konuda kararlı olmalı; birincisi gerektikçe tekrar tekrar okumaya hazır olmak, ikincisi illa her şeyi anlayacağım diye ısrarcı olmamak.

Benim Kısa Tarihim

Einstein’dan bu yana dünyaya gelen en parlak teorik fizikçi olarak kabul edilen Stephen Hawking, teknik kitaplar, popüler bilim kitapları ve kızı Lucy ile yazdığı çocuk kitaplarından oluşan pek çok esere imza atmış. 2013 yılında, 71 yaşındayken ‘Benim Kısa Tarihim’ isimli otobiyografisini yayımlamış. Çocukluğundan başlayarak, ailesinin, eğitim hayatını, hastalığının başlangıcı ve ilerleyişini, evliliklerini, çocuklarını, iş hayatını, bilimsel çalışmalarını son derece yalın bir dille, İngilizlere özgü mizahı az da olsa kullanarak anlatmış, kısa ve keyifle okunan bir kitap ortaya çıkarmış. Sağlık durumu ile ilgili olarak bir duygu sömürüsü yaratmaya ya da bir sempati devşirmeye çalışmadan, bilimsel bir gerçekliği anlatır gibi sade bir dille yaşamını ve nadiren de olsa duygularını anlatmış Hawking. 2013’de Boston Globe’da kitapla ilgili yayımlanan bir değerlendirmede bu durum şöyle yorumlanmış.

“Hawking’in evreni araştırırken kendisine dönüp baktığından daha rahat, hayatının iniş çıkışlarını değil de kariyerinin gelişimini detaylandırmakla daha ilgili olduğu çok açık. Yine de bilim insanı oluşunun ilk yılları ile ilgili bazı ilginç detayları açıklıyor. Temiz ve doğrudan bir üslupla Hawking bizi 1942’de Oxford’daki doğumundan bugüne getiriyor.” (1)

Gerçekten de bu ‘küçük’ kitabın okura vadettiği, dünyayla tüm iletişimini yanağındaki bir kasla kuran bir insanın, yaşamı boyunca yaptıklarının inanılmazlığına rağmen inişli çıkışlı bir yaşamın heyecanları değil, evrenin her köşesine yayılan sonsuzluk gibi Hawking’in her hücresine yayılan bir memnuniyet. Var olmanın bazen de var olma olasılığının memnuniyeti.

Her iki kitabı da Ayvalık İlçe Halk Kütüphanesi’nden ödünç almıştım. ‘Zamanın Resimli Kısa Tarihi’ nin son sayfalarında bir notla karşılaştım. Yazımı bitirirken onu da ileteyim popüler bilim kitaplarına meraklı okurlara, bende kalmasın.

“Okuyucudan bir not: Eğer bu kitabı beğendiysen yine Stephen Hawking’in yazmış olduğu “Kara Delikler” kitabına göz atmalısın 😊”

Ayşegül Ayman

  • Chuck Leddy, “‘My Brief History’ by Stephen Hawking.” Boston Globe, www.bostonglobe.com, September 2013, web:16.06.2023